Home

Cafer Baba Zindani Sufipath Istanbul, Capital of Culture Oostenrijksche Sultanmarsch


Vierde eeuwfeest
Turks-Nederlandse betrekkingen

1612 - 2012
4de eeuwfeest Turks-Nederlandse betrekkingen
(Republiek der Nederlanden-Turks Keizerrijk)

1612 - 2012
4OO. yıl
Türkiye-Hollanda ilişkileri
(Hollanda Cumhuriyeti -Türk İmparatorluğu)

400 yilTijdens een korte plechtigheid onthulde drs. Veyis Gungor het logo van het 4de eeuwfeest van de Turks-Nederlandse betrekkingen, dat in 2012 op grootse wijze in beide landen gevierd zal worden.

Het voorspel tot deze relatie had al in 1582 plaats, toen in Antwerpen een Osmaanse handelsvestiging, de zgn. “Turkse Stapel” werd geopend.
Toen de stad in 1585 weer door de Spanjaarden werd heroverd, verplaatste zich de Levanthandel naar Noord-Nederland, naar handelscentra als Amsterdam, Enkhuizen, Vlissingen, Middelburg en Hoorn en werd het Osmaanse Rijk in het Midden Oosten en Noord-Afrika een directe handelspartner voor de Nederlanders. Naast Turken waren ook Griekse, Joodse en Armeense kooplieden uit het Osmaanse Rijk vanaf de 17e eeuw in Amsterdam te vinden. Ze werden allemaal "Turken" genoemd.

Het conflict van Hervorming en Contra-Reformatie en de strijd van de Nederlandse opstand tegen Rooms Spanje, leidde tot een nieuw Turkenbeeld. Van “gesel Gods” evolueerde de Turk tot een denkbare bondgenoot als zijnde de meest geduchte vijand van de eigen vijand. De leus “Liever Turks dan Paaps” kan zo verstaan worden. De Watergeuzen lieten “Turkse” wimpels waaien aan hun scheepsmasten als symbool van de verschrikking, die stond voor alles wat Turks uitstraalde. Ook preekstoelen in Protestantse kerken werden bekroond door een Turkse halve maan.

De eerste politieke verbindingen tussen de Nederlandse Staat en het Osmaanse Rijk kwamen tot stand onder leiding van Willem van Oranje. Bij het zoeken naar financiële en militaire steun in de strijd tegen Spanje wendde de Prins zich tot een internationaal bankier, een oude studievriend uit Leuven, van Spaanse huize, die te Antwerpen bij een bankiersfirma werkzaam was geweest en zich toen Don Juan Miguez noemde. Inmiddels had deze bankier een gedaanteverwisseling ondergaan. Hij was vertrokken uit het door de Spaanse inquisitie meer en meer geplaagde Antwerpen om weer op te duiken in Istanbul, waar hij zich vestigde onder zijn werkelijke naam van Josef Nasi. Als Spaanse Jood was hij evenals zijn 100.000 geloofsgenoten welkom in het rijk van de Sultan. Te Istanbul en te Saloniki ontstonden welvarende Spaans-Joodse gemeenten, die, wat Istanbul betreft (dat vrij bleef van Duitse bezetting), tot op de dag van vandaag voortbestaan.

In de zeventiende eeuw vormden deze Sefardische bankiers en kooplieden in het Osmaanse Rijk, in de Levant en in Noord-Afrika, door middel van hun familievertakkingen met vestigingen in Nederland, een belangrijke schakel in de betrekkingen met Turkije. Willem van Oranje was de eerste, die er profijt van had. Na hem kwamen de Nederlandse kooplieden en zeevaarders, die vanaf de jaren 1590 in concurrentie met Spanjaarden en Portugezen hun handel uitbreidden naar de kusten van Afrika en de Middellandse Zee. De Nederlanders namen al snel een belangrijke plaats in, in de hele mediterrane wereld van Spanje tot Turkije, al was dit zelden de eerste plaats naast de rivalen, t.w. Venetianen, Fransen en Engelsen.

De zogenaamde “Straatvaart” d.w.z. de vaart door de Straat van Gibraltar begon met de verscheping van grote hoeveelheden graan van de Oostzeelanden naar Italië. Naast zuiver commerciële belangen speelde de oorlogstoestand met Spanje een belangrijke rol. Er groeide belangstelling aan de hoven van de Sultans van Marokko en van Turkije voor de opkomende Europese zeemogendheden, die vóór Gibraltar in 1607 de Spanjaarden in eigen wateren opzochten en versloegen. De Osmaanse regering begon te denken aan de mogelijkheid Nederland te winnen als bondgenoot in de gemeenschappelijke strijd tegen de Habsburgsemacht.

Om een idee te krijgen van de omvang van deze Nederlandse handelsexpansie in de richting van de Levant, moet men bedenken dat bijvoorbeeld in 1591 zo’n honderd schepen uitvoeren alleen al uit Amsterdam.

1599
In 1599 kwam het eerste Nederlandse schip in de Levant aan om voor de meegebrachte 100.000 zilveren ducaten zijde, specerijen en katoen te kopen. De handelscontacten breidden zich steeds meer uit. Veel van de contacten werden met veel plechtigheden, pracht en praal omringd. Slecht weinig Europese staten kenden een diplomatieke vertegenwoordiging in Istanbul, zodat de positie van de Hollanders tamelijk bijzonder was. Zelf wilden ze vooral hun handelsbelangen zeker stellen, maar ook de Osmaanse cultuur werd bewonderd. Collecties van musea in Turkije en Nederland getuigen daarvan. In het Museum Turkije-Nederland zijn de voorwerpen en de vaak prachtig gedecoreerde contracten bijeengebracht die het verhaal van de relaties tussen Turkije en Nederland in beeld brengen.

1612

In 1612 besloten Nederland en Turkije vriendschappelijke relaties aan te gaan. Sedert die tijd zijn er talloze Nederlandse ambassadeurs naar Turkije gegaan waar zij, eerst bij de ‘Osmaanse Porte’ in Istanbul en later bij de regering van de Republiek Turkije in Ankara, de belangen van de Nederlandse natie behartigd hebben. In de 17e en 18e eeuw vormde de handel op de Levant een belangrijke bron van inkomsten voor de Nederlanders.

Ook de geschiedenis van de bestudering van de Turkse taal en cultuur in Nederland gaat terug tot het begin van de 17e eeuw. Middels portretten van beroemde Nederlandse oriëntalisten, hun publikaties en voorbeelden uit de belangrijke collecties van Oosterse handschriften die zij in Nederland aangelegd hebben, ontstond de Nederlandse turkologie. Een andere wetenschappelijke link tussen Nederland en Turkije wordt gevormd door de botanie. In de loop der tijd zijn er veel Nederlandse reizigers en botanici naar Turkije gegaan, zij bestudeerden daar vaak de lokale flora en brachten tal van nieuwe planten met zich mee naar Europa. Zo is ook de tulp, nu de Nederlandse bloem bij uitstek, in de 16e eeuw in Nederland beland. Ook andere planten afkomstig uit Turkije zoals de hyacint en de paardekastanje zijn op die manier in ons land gekomen. Ook nu nog bestaan er uitgebreide ‘botanische’ betrekkingen tussen Nederland en Turkije.
En niet te vergeten de tulipomanie, de windhandel in tulpen in de eerste helft van de 17e eeuw.


Linkler

 

activepath

In het Duits: www.wien-vienna.at/geschichte

 

Buy now at Lulu.com Click here to buy this book now

In Nederland schreef Mohamed el-Fers de eerste biografie van Mevlana (op dit moment uitsluitend nog in de Engelse editie verkrijgbaar), werd de Mesnevi van Mevlana Rumi in het Nederlands vertaald door Abdulwahit van Bommel en heeft ook Sipko den Boer veel teksten van de mysticus in het Nederlands vertaald. Luister ook naar de Mevlana uitzending van De Wandelende Tak van de VPRO met muziekjournaliste Saskia Törnqvist


 

Sufipath Istanbul, Capital of Culture Oostenrijksche Sultanmarsch MokumTV of Amsterdam