Home

Cafer Baba Zindani Sufipath Istanbul, Capital of Culture Oostenrijksche Sultanmarsch


Achtergronden
Sultanspad 1529



Sultan Süleyman (1494 - 1566) was de tijdgenoot van Keizer Karel V (1500 – 1558). De in Gent geboren Karel was de zoon van Filips de Schone en Johanna de Waanzinnige. De landen waarover Karel regeerde, vormden tezamen het grootste Europese rijk sinds dat van Karel de Grote. Dit had Karel V weten te kopen. Anders dan bij zijn Spaanse, Nederlandse en Oostenrijkse erflanden, was het keizerschap en daarmee de heerschappij over het Heilige Roomse Rijk niet erfelijk.

Keizer Maximiliaan I, Karels grootvader van vaderszijde, schoof daarom kleinzoon Karel als zijn opvolger naar voren. Voor zijn dood had Maximiliaan al 500.000 florijnen aan de keurvorsten beloofd in ruil voor hun stem, maar de Franse koning Frans I bood drie miljoen. Karel moest gigantische bedagen lenen van de bankiersfamilie Fugger. Bovendien bracht Karel begin juni 1519 een flink leger op de been in de buurt van Frankfurt, waar de Keurvorsten vergaderden. Die dreiging en de exorbitante sommen smeergeld bleken voldoende om Karel aan het einde van de maand tot rooms koning en toekomstig keizer te kiezen. Op 23 oktober 1520 werd Karel V plechtig Erwählter Römischer Kaiser gekroond in de Dom van Aken.

Precies een maand eerder, op 23 september 1520, werd Sultan Süleyman I de 10e Sultan van het Osmaanse Rijk. Dat gebeurde in Eyup bij Istanbul tijdens een sobere plechtigheid. Drie dagen eerder was zijn vader Sultan Selim I plotseling aan miltvuur gestorven. Vader verdriedubbelde het grondgebied van het Ottomaanse Rijk. De laatste Abbaside kalief, El-Mutawakkil III, kwam naar Constantinopel om hem de tekenen van het kalifaat aan hem over te dragen.

Zoals Karel VI een maand eerder Heilige Roomse Kroondager werd, zo droeg Süleyman als tweede Osmaanse kalief die mantel en het zwaard van de profeet Mohamed. We hebben het hier over de twee machtigste mannen op aarde.

Sultan Süleyman I omringde zich met bekwame bestuurders. Literatuur, kunst en architectuur bloeiden onder zijn bewind. De Sultan sprak Turks, Perzisch, Arabisch en Grieks.

Ook Keizer Karel beheerste de nodige talen. Als Gentenaar sprak hij in de dagelijkse omgang Nederlands. Tijdens zijn eerste reis naar Spanje leerde hij ook Spaans. En aan het hof sprak men Frans. Volgens de overlevering zou hij in latere jaren zelf gezegd hebben: Ik spreek Spaans tegen God, Italiaans tegen vrouwen, Frans tegen mannen en Duits tegen mijn paard.

Duits werd gesproken in de Oostenrijkse erflanden die bij het Verdelingsverdrag van Worms van 21 april 1521 aan zijn broer Ferdinand I (1503 - 1564) werden overgedragen. Hiermee werd de basis gelegd voor de latere splitsing van het huis Habsburg in een Spaanse en een Oostenrijkse tak. Als oudste man van het huis Habsburg bleef Karel wel de titel aartshertog van Oostenrijk voeren. Wenen was in die dagen 'het kruispunt van de vier windstreken.

Klik op foto voor grotere afbeelding

Sultan Süleyman heeft veel gebouwd. Hij was in grote mate verantwoordelijk voor de herbouw van Constantinopel en de steden Mekka en Bagdad. Hij beschikte over de beste architect uit de geschiedenis van zijn Keizerrijk: Mimar Sinan. Die niet alleen schitterende paleizen en moskeeen, maar ook tal van publieke badhuizen (met toiletten!) bouwde. En maakte van Istanbul het centrum van de Islamitische samenleving.

Het was Sultan Süleyman die het Osmaanse Rijk een grandeur verleende waarbij alle Europese hoven, inclusief dat van het toen toonagevende Frankrijk, nogal schamel doet overkomen.

Neem alleen het feit dat het paleis van Versailles bij Parijs, hoewel ruim 150 jaar na Süleyman gebouwd, geen enkel toilet of badkamer bezat. Zijne Majesteit de Franse Koning liet gewoon vallen waar hij zich bevond. Dan mochten de lakeien het opruimen. Laat zich raden hoe de onderdanen van deze vorsten er op sanitair gebied aan toe waren.

Religie

Ook rond de kapelruine van Via Contis Sint Waric hangen de bomen en struiken ook vandaag de dag nog vol met 'koortslappen'. Zoals je ook ziet rond Maria's sterfhuis in het Turkse Efes. Wat volgsgeloof betreft, bedienen mensen zich over de hele wereld van de zelfde rituelen. De tijd van Karel V was in Europa op religieus gebied ronduit verwarrend. Als Keizer van het Heilige Roomse Rijk had Karel zijn kroning in Aken gezworen dat hij de Islam zou bestrijden. Traditioneel was dat één van de hoofdtaken van een Rooms-Duitse keizer. Dat hij ook zwoer dat hij Jeruzalem van de moslims zou bevrijden, nam niemand serieus. Daar was sinds de kruistocht van 1270 geen keizer meer aan toe gekomen. Keizer Karel was vooral bezig niet de katholieken christenen te bestrijden. Dat de protestanten onder Karel V niet helemaal uitgeroeid werden, zoals de bedoeling was, hebben ze dan ook vooral te danken aan de Turken. Die dreigden Europa te bevrijden van de religieuze oorlogen.

In het Osmaanse Rijk continueerde Süleyman het beleid van religieuze tolerantie, dat was begonnen onder Bayezid II (1481–1512). Die had de Joodse vluchtelingen uit Spanje verwelkomd, toen die door de Spaanse Inquisitie werden vervolgd. Süleyman had ook een Joodse lijfarts, Moshe Hamon. Van christenen had "Il Magnifico" geen hoge tulband op. Dit vooral vanwege de onverdraagzaamheid ten opzichte van andere godsdiensten, maar bovenal ten opzichte van christenen met een afwijkende mening onder elkaar.

Als Süleyman op 29 augustus 1526 koning Lodewijk II van Hongarije in de Slag bij Mohács heeft verslagen, wordt Hongarije verdeeld onder Ferdinand I van Habsburg, een Hongaarse troonpretendent en Süleyman zelf. Echt lang zullen de Hongaren niet genieten van de onder Süleyman afgekondigde religieuze vrede die joden, christenen en moslims in elk geval vrijheid van godsdienst garandeerde.


Il Sacco di Roma


Laat zich raden dat Clemens VII, (Giulio de' Medici, paus van 1523 - 1534), weinig op had met keizer Karel V. De paus zat nog maar net op de Stoel van Petrus, of hij wist met moeite het vege lijf te redden toen 25.000 soldaten van keizer Karel de Heilige Stad binnen trokken. Dit overtrof het bezoek van Alariks Visigoten in 410.

Dit keer ontzagen de soldaten zelfs de weeskinderen van de Pietà niet. Moeders en vaders moesten onder bedreiging met de dood toezien hoe hun dochters en jonge zonen door groepen soldaten verkracht werden. Priesters moesten, als ze in leven wilden blijven, naakt de spot drijven en dansen voor de Genadenstoel met de Heilige Drie-eenheid. Vrouwen uit de hogere kringen werden naar nonnenkloosters vervoerd en moesten daar dagenlang dronken Duitse en Spaansesoldaten met de mond bevredigen. Komplete nonnenkloosters werden tot orgieën gedwongen. Op het hoogaltaar van de Sint-Pietersbasiliek werden Romeinse vrouwen misbruikt. Het graf van paus Julius II werd opengebroken, het lijk van zijn sieraden beroofd. De schedel van de Heilige Johannes werd uit de reliekschrijn getrokken en door de straten van Rome gekegeld.

DultanspadDe paus was via een stelsel van ondergrondse gangen naar de Engelenbucht ontkomen. Als gebeden en zwaaien met relieken tegen de vijand niet blijken te werken, geeft de Paus zich pas op 7 juni 1527 over. Hij wordt gevangen genomen en gedwongen een vredesverdrag met Keizer Karel te tekenen. De Heilige Vader moet ook zijn steden Parma, Modena en Piacenza afstaan. Van Rome zelf heeft het leger weinig heel gelaten. De Paus verlaat de verwoeste stad en vestigd zich eerst in Orvieto en daarna in Viterbo.

Der schönen blauen Donau
Von Bosporus bis Wien

De in Gent geboren Karel V en Süleyman I uit Istanbul zouden elkaar drie jaar nadat Rome was geplunderd in Wenen treffen. Zo wil de geschiedenis.

In 1529 gaat de Sultan op pad naar Wenen. Onderweg door Zuid-Oost-Europa sluiten niet alleen Osmaanse maar ook contingenten van Moldavians, Serviërs en Hongaarse soldaten zich aan. Ondanks dit enthousiasme werd de voorgang aanzienlijk vertraagd door zware regens. De wegen nagenoeg onbegaanbaar.

Süleyman is teleurgeteld al hij hoort dat Karel V het veel te druk heeft met zijn oorlog tegen Frankrijk om hem bij Wenen te treffen.

Keizer Karel heeft het volste vetrouwen dat zijn broer Ferdinand Wenen voor het Christendom zal weten te behouden. Hij zal flink voor hem bidden en stuurt een reserveonderdeel naar Wenen. Nog voor die arriveren is broer Ferdinand al vertrokken naar het veilige, 400 km noordelijker gelegen Praag.

Nee, het is geen vlucht. Ferdinand heeft het volste vetrouwen dat zijn maarschalk er in zal slagen Wenen voor het Christendom te behouden. De maarschalk, een geniaal danser, wil eigenlijk niet gestoord worden bij het schrijver van zijn sonnetten. Dus vraagt hij de man die vier jaar eerder nog een medaille gewonnen als Meest Fanatieke Obersten kaiserlichen Feldhauptmann in de Slag van Pavia om Wenen te komen verdedigen. Het is de dan zeventigjarige Belgische Graaf Salm.

Süleyman kwam op 6 augustus 1529 in Osijek aan. Hier laat de Turkse sultan een indrukwekkende houten brug over de Drava en de aangrenzende moerassen bouwen. Waardoor de plaats zou uitgroeien tot een belangrijke stad in het noordoosten van Kroatië.

De Donau was voor de Osmanen de hoofdroute om comfortabel en snel door Zuidoost-Europa te varen. Al in 1440 legt het Osmaanse leger een kamp aan voor Belgrado, zo'n 2000 km stroomopwaarts. Ook dit keer was de Osmaanse vloot via Bosporus en Zwarte Zee de Donau opgevaren. Alleen bij Pozsony (Bratislava) heeft een incident plaats. Op nog geen 100 km van Wenen wordt de Turkse vloot voor het eerst beschoten.

In 1526 wordt als gevolg van de Slag bij Mohács aan de Donau het koninkrijk Hongarije onderdeel van het Sultansrijk.

Als de sultan drie jaar later opnieuw de Mohácsvlakte aan de Donau betreed, wordt hij op 18 augustus verwelkomt door de cavalerie van János Zápolya, de Hongaarse troonpretendent. Zápolya en zijn ruiters brengen de Sultan hulde. De Janitsaren, het elite-corps van Süleyman en de aanzienlijke cavalerie van János werken broederlijk samen om de forten die Oostenrijkers wisten te heroveren, opnieuw in te nemen. Met met inbegrip van Boeda, waar Süleyman op 8 september 1529 een glorieuze intocht houdt.

Op 8 september 1529 arriveerd Opa Salm met zijn leger van Duitse Landsknechten, Piekaardiers en Spaanse musketiers in Wenen. Ze betrekken de St. Stephan's kathedraal als hoofdkwartier. Salm zet de kerels gelijk aan het werk. Ze moeten de drie eeuwen oude muren rond de kathedraal verstevigen.

Op 23 september arriveert de eerste Osmaanse eenheid van ongeveer 20.000 Akinci (ruiters) in de buitenwijken van Wenen.

De aankomst van de Sultan op 27 september 1529 markeert het Osmaanse Rijk als de voornaamste politieke macht naast Oostenrijk tot de Balkanoorlogen van 1912-1913. De Donau was niet alleen de militaire en commerciële slagader maar ook de politieke en religieuze grens tussen het Oosten en het Westen.

De stad wordt op 27 September volledig afgesloten. De rampzalige toestand van de wegen had verhinderd dat het Osmaanse leger haar zwaarste wapens naar Wenen kon vervoeren, zodat slechts 300 lichte kanonnen opgesteld konden die voornamelijk via de shiptrail Bosporus - Zwarte Zee - Donau waren aangevoerd.

Nadat de Sultan, voorafgegaan door zijn Mehter-muziekcorps, tot aan de Karinthische Toren in het zuiden van de stad is gereden, slaat Süleyman zijn tenten op in Simmering, nabij de Burcht van Ebersdorf.

Drie mannen van het Huis Ebendorf worden in de duurste Turkse kleding gestoken. En als gezanten van de Sultan naar de stad gezonden om te onderhandelen over een vreedzame capitulatie.

Graaf Salm hult drie moslimgevangenen in de kleren van de gevluchte broer van Keizer Karel en stuurt die terug naar de Sultan zonder een antwoord.

Op 29 September wordt de Karinthische Toren in het zuiden van de stad bestorm. De 3000 Oostenrijkers zouden niet lang stand hebben gehouden, maar worden gered door de Steirische Commandos van Abel Holleneck.

Arnold Schwarzenegger is misschien wel de bekendste Stiermarker. Stiermarken, een zelfstandig markgraafschap sinds de 10e eeuw, ligt tegenwoordig deels in Oostenrijk, deels in Slovenië. Ze stonden in de tijd van Sultan Süleyman al bekend als de meest robuste vechtersbazen uit de regio. Stiermarken werd op dat moment geregeerd door Frederik (1424-1493), stamvader van alle latere Habsburgers en zoon van Ernst I de IJzeren. Een man die zijn bijnaam dubbel en dwars verdiend had.

Op het moment van doorbraak bij de Karinthische Toren verschijnen de Steirische Commando's. Net op tijd om, zo wil de legende, aangevuurd door de muziek van harmonikaspeler Bruno Hochschwab uit het Salzatal, de eerste aanval af te slaan.

Het zat de Osmanen niet mee. Op 11 oktober 1529 heeft er een wolkbreuk van ongekende hevigheid plaats. Ongevallen en ziekten begonnen hun tol te eisen. Bovendien was er bijna geen voer voor de paarden en de 22.000 kamelen. Als ook het elite-corps van de Janissaren hun ongenoegen uiten over de gang van zaken, heeft Süleyman geen andere keuze dan de aftochtte te blazen. Hij wil de volgende dag nog een poging ondernemen, met extra beloningen voor de troepen.


Wenen - Sulaiman-Bresche in stadsmuur


Op 12 oktober slaan de Osmanen een bijzonder grote kloof in de Weense stadsmuur („Sulaiman-Bresche“), en volgt de tot dan toe grootste aanval. De Mehter, het Sultanale Militaire Orkest roert de trom en blaast de trompetten. Deze stoere muziek zou later komponisten als Mozart inspireren tot het schrijven van Turkse Marsen. Zie de video hoe ook op de Dam van Amsterdam de liederen klonken die in 1529 voor de poorten van Wenen werden gezongen. 

Volgens 'De Befestigungen Wiens' van Hummelberger en Peball (Wien-Hamburg 1974) gaf het Sultansorkest tijdens de Osmaanse operatie uitvoeringen bij de volgende Weense vestingen:

  1. Scheiblingturm in de voorstad Scheffstraße, Toegangspoort naar Althunaw (bij het latere Weißgärbervorstadt), Niklas Bastei achter Munich
  2. Bolwerk bij Ruepp Fuener, niet ver van St. Wolfgang
  3. De 12 Bolwerken in aanbouw bij de Pirnigerinmühle en Wislermühle
  4. De verstevigde Bürgerspitalmühle (Burgerziekenhuismolen) op het Bolwerk bij Heubrücklein
  5. Bolwerk bij St. Anton, Lasalaturm, niet ver van het Heiligegeestziekenhuis, Heiligengeistspitals
  6. Bolwerk bij de Gilg Häusel, Bolwerk en Toren aan Fraueneck
  7. Bolwerk bij de Siebenherbergen,
  8. Bastei achter de bakstenen van Ruelands Ziegelstadel, Bastei het St.-Theobaldkloster (nabij St. Martin), Toren bij St. Theobald
  9. St Ulrichs Toren.
  10. Bolwerk aan Petlbühel
  11. Bastei op de Neustift
  12. Alser en Neuburger Torens met Bolwerk (later vervangen door de St.-Jörgentoren aan de straatkruising.
  13. De Schotten Toren
  14. Toren bij Neideck
  15. Het „Neues Bollwerk“ im Oberen Wird, dichtbij de St.-Johanneskapelle, Toren Zu den Kleubhöfen
  16. Rotenturm Toren
  17. Stuben Toren
  18. Kärntner Toren
  19. Widmer Toren

De muzikale klanken van de Sultanale Harmonie waren ook goed hoorbaar binnen de muren van de stad. Zo konden ook de mannen van de verdedigingstroepen in de volgende Kwartieren meegenieten:

  • I Rijksmacht onder Paltsgraaf Philipp
  • II Troepen uit de Voorlanden, Tirol, Kärnten en Krain
    onder Eck von Reischach.
  • III Troepen uit de Steiermark onder Abel von Holleneck
  • IV Alter Haufen (Oude Deeghouwers) en Leonhard von Vels
  • V Oostenrijkers en Spanjaarden onder Reinprecht von Ebersdorf
  • VI Troepen uit Bohemen onder Ernst von Brandenstein, ruiters onder graaf Hans von Hardegg.

Op 14 oktober slagen de Osmanen er in bij de Kärntnertor binnen te dringen, maar het puin van de gesloopte hek valt naar buiten en maakt de bestorming vooralsnog onmogelijk. Maar bij de volgende aanval vreest de Graaf geen stand kunnen houden. Zeker nu een vallende steen uit de stadsmuur twee tenen van Niklas Graaf Salm heeft verbrijzeld.

Als de Sultan hoort van de kwetsuur, besluit hij dat het voor dit keer mooi is geweest. In de nacht van 14 op 15 oktober trekt het Osmaanse leger zich terug. Een juiste beslissing, want zodra de sultan richting Belgrado is vertrokken, begint het te sneeuwen.

Als de Turken zich niet zouden hebben teruggetrokken, had de toekomst van Europa er waarschijnlijk heel anders uitgezien.

Ferdinand kan weer terugkeren naar Wenen, nu het gevaar geweken is. Zijn zoon Maximilian II van Habsburg, zal later op de plek waar Süleyman zijn tent stond zijn grote zomerpaleis Schloss Neugebäude doen verrijzen. Dit lustslot zou het grootste Renaissancepaleis van Oostenrijk zijn tot keizerin Maria Theresa het bijna compleet sloopte omdat ze stenen nodig had voor haar eigen monument Gloriette en een 'Romeinse Ruine' in haar achtertuin.

Op de terugweg laat de Sultan vanuit Belgrado een hernieuwde aanval op Hongarije doen. Szigetvár wordt belegerd en ingenomen.

Na Wenen 1529

Een jaar na dit Eerste Beleg van Wenen zagen keizer Karel V en paus Clemens VII elkaar in Bologna. De Paus koos eieren voor zijn geld en kroont op 24 februari 1530 de Habsburger officieel tot keizer. Dit was de allerlaatste keizerskroning door de paus van een Rooms-Duits keizer.

In 1533 sluit de Sultan een vredesverdrag met keizer Karels broer Ferdinand, waarin hij toestond dat de Habsburgers over zijn deel van Hongarije mochten regeren, vermits ze de vrijheid van godsdienst zouden blijven erkennen. In datzelfde jaar verklaard Karel V de oorlog aan het Osmaanse rijk. En daarmee zijn alle eerdere vredesverdragen van de baan.

Sufipath Als Clemens VII op 25 september 1534 in Rome sterft, is volgens het verhaal de Turkse architect Mimar Sinan als vertegenwoordiger van de sultan aanwezig bij de bijzetting. De legende wil dat Sinan onderdak vond bij Michelangelo. Die had zich kort daarvoor definitief in Rome gevestigd.

De betrekkingen tussen Rome en Istanbul bekoelen onder paus Paulus IV, bekend omdat hij de Index van verboden boeken invoerde. Laat zich raden hoe deze 80-jarige kerkvorst over Turken dacht. Voor deze paus waren de toch zeer katholieke Spanjaarden niet meer dan een 'massa ketters, schismatici, door God vervloekte mensen, half jood en half Moor, kortom, het uitschot van de mensheid'.

De paus wist waar hij over sprak. Hij had in zijn jeugd aan het Spaanse hof verbleven. Daarna had hij zich op weten te werken tot voorzitter van de inquisitie. Daar kon hij zijn meedogenloze strengheid botvieren: 'Mocht mijn eigen vader zich ook maar met de kleinste ketterij inlaten, dan zou ik geen ogenblik aarzelen om zelf het hout voor zijn brandstapel bijeen te binden!'

Paulus IV ging zo ver in zijn fanatisme, dat hij zijn inquisitie bevel gaf om niet alleen beschuldigden te folteren, maar ook getuigen. Zelfs zijn meest loyale kardinalen slaagden er niet in aan zijn verdenking te ontsnappen.

Als Via Contis Ancona in 1556 onder de pauselijke autoriteit is komen te staan, is dat slecht nieuws voor de joden in deze stad.

Sufipath Als Süleyman hoort dat paus Paulus de joden barbaars laat vervolgen, stuurt hij een brief, waarin jij alle Ancona Marranen tot Osmaanse burgers verklaard en hun onmiddellijke vrijlating eist.

De verhoudingen zijn duidelijk. De paus wil geen bonje met de machtigste man op aarde. Zonder een woord van protest laat hij snel alle joden vrij om naar Istanbul te vertrekken.

Een wel heel erg onchristelijke daad volgens keizer Karel V, die de paus openlijk beschuldigd met de Turken samen te werken. Dat was zo'n beetje het ergste verwijt wat je iemand in die dagen kon maken.

Als Paulus IV op 18 augustus 1559 sterft, wordt zijn index met verboden boeken onmiddellijk geannuleerd. De paus had er in zijn enthousiasme naast talrijke werken van Kerkvaders ook hele boeken van de bijbel in opgenomen. Zijn dood verwekte een enorme volksvreugde: zijn standbeeld wordt omvergehaald en verbrijzeld. De gebouwen van zijn inquisitie worden in brand gestoken. Het was zelfs nodig zijn lijk te verbergen, opdat het volk het niet door de straten van Rome zou slepen en door de honden zou laten onteren.

Kanuni Sultan Süleyman I sterft zeven jaar laten bij Via Contis Szigetvár in zuid-Hongarije. Zijn ontzielde lichaam vertrekt op 6 september 1566 naar Istanbul, om te worden begraven nabij de grote Süleymaniye-moskee.

Linkler

 

activepath

In het Duits: www.wien-vienna.at/geschichte

 

Buy now at Lulu.com Click here to buy this book now

In Nederland schreef Mohamed el-Fers de eerste biografie van Mevlana (op dit moment uitsluitend nog in de Engelse editie verkrijgbaar), werd de Mesnevi van Mevlana Rumi in het Nederlands vertaald door Abdulwahit van Bommel en heeft ook Sipko den Boer veel teksten van de mysticus in het Nederlands vertaald. Luister ook naar de Mevlana uitzending van De Wandelende Tak van de VPRO met muziekjournaliste Saskia Törnqvist


 

Sufipath Istanbul, Capital of Culture Oostenrijksche Sultanmarsch MokumTV of Amsterdam